Με ιδιαίτερη επιτυχία ολοκληρώθηκαν, την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου, οι εργασίες του διεθνούς συνεδρίου «πλήρεις δ' αἱ νῆσοι φυγάδων»: Εξορία, φυγή και εκτοπισμός στα νησιά του Αιγαίου, που διοργανώθηκε στην Ερμούπολη της Σύρου, από τις 18 έως τις 20 Σεπτεμβρίου 2026, από το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΙΙΕ/ΕΙΕ) και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Η προσέλευση ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Πάνω από 150 άτομα γέμισαν επί τρεις ημέρες την αίθουσα «Αλέκος Παναγούλης» του Πανεπιστημίου Αιγαίου στο Πνευματικό Κέντρο της Ερμούπολης: ιστορικοί, αρχαιολόγοι, ερευνήτριες και ερευνητές των κοινωνικών επιστημών, εκπαιδευτικοί, Ερμουπολίτες και Συριανοί, εξόριστες και εξόριστοι της δικτατορίας 1967-74 και παιδιά εξορίστων.
Το συνέδριο απέκτησε έτσι, ένα χαρακτήρα συνάντησης γενεών, παλαιών και πρωτοπόρων ερευνητών της εξορίας με νεότερους, αλλά και με ανθρώπους που φέρουν οι ίδιοι, ή μέσα από την οικογένειά τους, τη μνήμη και το τραύμα της εξορίας. Στο επιστημονικό επίπεδο, ξεχώρισε για την ποικιλία και τη διεπιστημονικότητά του: τριάντα τέσσερις εισηγήτριες και εισηγητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό παρουσίασαν, δίπλα σε πρωτότυπες και αδημοσίευτες ερευνητικές δουλειές, και συνθετικές ανακοινώσεις που επιχείρησαν να διερευνήσουν έννοιες, μεθόδους και ιστορικές περιόδους, διατυπώνοντας υποθέσεις εργασίας για την περαιτέρω έρευνα. Από τις πλούσιες επεξεργασίες του συνεδρίου προέκυψε, πρώτα απ' όλα, η ανάγκη συστηματικής μελέτης των διοικητικών και νομικών εννοιών και μορφών της εξορίας, καθώς και της ίδιας της εμπειρίας του εκτοπισμού και των εκφάνσεών της. Η διασταύρωση της έρευνας πάνω σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους οδήγησε επίσης στη διατύπωση επίσης στη διατύπωση κοινών υποθέσεων εργασίας για την εις νήσον εξορία στην Ανατολική Μεσόγειο, σχετικά με την εξέλιξη των μορφών κρατικού ελέγχου επί του εδάφους και του πληθυσμού, από τα πρώτα χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, μέσα από την ύστερη αρχαιότητα και τον Μεσαίωνα, στην πρώιμη νεότερη περίοδο, ανάμεσα σε Βενετία και Κωνσταντινούπολη, έως τη νεότερη εποχή, με τη συγκρότηση των εθνών-κρατών, τη δημογραφική και πολιτική μηχανική και τα όρια της πολιτικής κοινότητας στις καταστάσεις εξαίρεσης. Ταυτόχρονα, σημειώθηκε η ανάγκη περαιτέρω επεξεργασίας της συζήτησης γύρω από τις έννοιες, τις νομικές και διοικητικές μορφές και τα υποκείμενά τους· τέλος, ανιχνεύτηκαν οι γόνιμες προοπτικές μιας διεπιστημονικής έρευνας πάνω στην ίδια την εμπειρία και το συλλογικό τραύμα, το ίχνος του στο χώρο, στη μνήμη και τα σώματα των υποκειμένων και τις αναπαραστάσεις του στην τέχνη.
Στο συνέδριο δεν συναντήθηκαν μόνο ειδικοί σε διαφορετικές περιόδους και επιστημονικά πεδία (ιστορικοί, αρχαιολόγοι, ανθρωπολόγοι, αρχιτέκτονες, μουσικολόγοι) αλλά και η βιωμένη εμπειρία με την επιστημονική επεξεργασία και μελέτη της. Η συναυλία της Κατερίνας Φωτεινάκη, η οποία παρουσίασε για πρώτη φορά τραγούδια των εξορίστων της μεταπολεμικής περιόδου από τον κύκλο «Της Λευτεριάς: Σουίτα για τον Αρπαγμένο Χρόνο», ο περίπατος «εκτός χώρου» στην πόλη της Ερμούπολης και η ψηφιακή, ηχητική και εικονική επίσκεψη στη σημερινή Γυάρο από το Πρόγραμμα «Γύαρος-Σύρος. Συναισθήματα πολιτικής, οικονομικής, κλιματικής εξορίας», αναπλήρωσαν την αναγκαστική, λόγω καιρού, ματαίωση της προγραμματισμένης πραγματικής επίσκεψης στο νησί, δίνοντας στο κοινό μια πρώτη, έστω εξ αποστάσεως, επαφή με τον τόπο.
Συνδιοργάνωση: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών / Εθνικό Iδρυμα Ερευνών, Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων
Με την υποστήριξη: Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Μέγας χορηγός: Blue Star Ferries