Σεμινάριο: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ. 5η διάλεξη: Η μονή της Παναγίας των Σταυροφόρων στον Χάνδακα. Πτυχές της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της
Το Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΙΠΑ/ΜΙΕΤ) και το Κέντρο Έρευνας του Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών (ΚΕΜΝΕ) οργανώνουν σειρά σεμιναριακών διαλέξεων από γνωστά μέλη της κοινότητας των μελετητών με θεματικές που σχετίζονται με τη μακραίωνη περίοδο από το 1204 έως τα προεπαναστατικά χρόνια (Ύστερο Βυζάντιο, Βενετοκρατία, Τουρκοκρατία), εποχή που άφησε βαθύ αποτύπωμα στην ιστορική διαδρομή του ελληνισμού. Εστιασμένες, μεταξύ άλλων, στις πολιτικές, κοινωνικο-οικονομικές, ιδεολογικές και πολιτισμικές εξελίξεις της περιόδου, οι διαλέξεις, πέρα από την εμπέδωση γνώσεων, αποβλέπουν στη διάδοση των νεότερων πορισμάτων από συστηματικές έρευνες σε αρχεία και βιβλιοθήκες της Ελλάδας και του εξωτερικού, όπως και στη διεύρυνση και εμβάθυνση των προβληματισμών. Οι διαλέξεις απευθύνονται στο επιστημονικό κοινό, ιστορικούς, φιλολόγους, ιστορικούς της τέχνης αλλά και σε προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές, διδάσκοντες στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση και, γενικά, σε κάθε ενδιαφερόμενο.
Θεματική 2025-2026
Εκκλησία, οικονομία και κοινωνία στον ελληνικό χώρο (1204-1821)
Οι σεμιναριακές διαλέξεις επικεντρώνονται στον ρόλο της Εκκλησίας και των εκκλησιαστικών καθιδρυμάτων σε κοινωνικο-οικονομικά περιβάλλοντα του βενετοκρατούμενου και του οθωμανοκρατούμενου ελληνικού χώρου. Στη θεματική μεταξύ άλλων εμπίπτουν: η διαδικασία συγκρότησης και η σύνθεση της περιουσίας που κατείχαν ορθόδοξες ή καθολικές επισκοπές και μονές στον αστικό και κυρίως στον αγροτικό χώρο (σπίτια, μύλοι, χωράφια, ελαιώνες, αμπελώνες, κήποι κ.ά.)· ο μηχανισμός διαχείρισης των ακινήτων· οι δαπάνες και τα έσοδα· οι σχέσεις των εκκλησιαστικών παραγόντων και των υπαλλήλων τους (επιστάτες, γραμματικοί, εισπράκτορες κ.ά.) με τον κόσμο της πόλης και της υπαίθρου, τους μισθωτές γαιών (καλλιεργητές, κτηνοτρόφοι), τους εργάτες, τους τεχνίτες και γενικά όσους εμπλέκονταν στη συντήρηση και εκμετάλλευση της περιουσίας· η εν γένει παρουσία της Εκκλησίας στην κατά τόπους οικονομική και, κατ’ επέκταση, κοινωνική ζωή.
5η ΔΙΑΛΕΞΗ
Παρασκευή 23 Ιανουαρίου 2026, 18:00
Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο του ΜΙΕΤ
Π. Σκουζέ 3, 1ος όροφος (Πλ. Αγίας Ειρήνης, Αιόλου)
Η μονή της Παναγίας των Σταυροφόρων στον Χάνδακα. Πτυχές της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της
ΟΜΙΛΗΤΡΙΑ
Ασπασία Παπαδάκη, δρ Ιστορίας, πρώην προϊσταμένη Γ.Α.Κ. – Αρχείων Ν. Ρεθύμνης
Η μονή της Παναγίας των Σταυροφόρων ιδρύθηκε στον Χάνδακα κατά τις πρώτες δεκαετίες του 13ου αιώνα και παρέμεινε στην ιδιοκτησία του τάγματος έως το 1651‧ μάλιστα ήταν το μοναδικό μοναστήρι των Σταυροφόρων σε όλη την Κρήτη καθώς και το μοναδικό σε ολόκληρη την ελληνολατινική Ανατολή από το δεύτερο μισό του 15ου αιώνα. Ο εντοπισμός σημαντικού αρχειακού υλικού στο Κρατικό Αρχείο της Βενετίας επέτρεψε τη μελέτη διάφορων πτυχών της οικονομικής και κοινωνικής δράσης της μονής της Παναγίας, όπως το μέγεθος της ακίνητης περιουσίας, ο τρόπος εκμετάλλευσής της και τα συνακόλουθα εισοδήματα, τα είδη και οι τιμές των προϊόντων που προμηθεύονταν οι μοναχοί για τη διαβίωσή τους και τη συντήρηση του μοναστηριακού συγκροτήματος, οι οικονομικές συναλλαγές της με τους επαγγελματίες του Χάνδακα, το κύρος που απολάμβανε μεταξύ των καθολικών κατοίκων της Κρήτης, η συμμετοχή της στην τελετουργική ζωή του τόπου.
Η Ασπασία Παπαδάκη είναι πτυχιούχος του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και διδάκτορας του ίδιου Τμήματος. Υπήρξε υπότροφος ερευνήτρια του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας. Εργάστηκε στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, όπου ανέλαβε την ίδρυση και οργάνωση του νεοσύστατου Αρχείου του Νομού Ρεθύμνης, ασκώντας χρέη προϊσταμένης. Το διάστημα 1995-2000 δίδαξε, ως ειδική επιστήμων, μεσαιωνική ιστορία στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, ενώ από το ακαδημαϊκό έτος 2004-2005 και μέχρι το 2021 δίδαξε μεσαιωνική και ευρωπαϊκή ιστορία στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.
Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στην ιστορία ελληνικών περιοχών υπό βενετική κυριαρχία (Κρήτη, Κύθηρα, Κύπρος, Τήνος κ.ά.), με έμφαση στην Κρήτη, και ειδικότερα στην κοινωνία, τη διοίκηση, την οικονομία, τις εκδηλώσεις του δημόσιου βίου, τη δράση της λατινικής και ορθόδοξης Εκκλησίας, όπως και σε ζητήματα αρχειονομίας και έκδοσης αρχειακών πηγών. Έχει δημοσιεύσει βιβλία, μελέτες και άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά, συλλογικούς τόμους και πρακτικά συνεδρίων.
Διοργανωτές
- Κώστας Λαμπρινός, Διευθυντής Ερευνών, Διευθύνων του ΚΕΜΝΕ/Ακαδημία Αθηνών
- Σταύρος Γριμάνης, Yπεύθυνος του ΙΠΑ/ΜΙΕΤ