Το Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο (ΙΠΑ) αποτελεί ιδιαίτερο τμήμα του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης και ιδρύθηκε το 1974 από τον καθηγητή Λίνο Πολίτη.
Σκοπός του είναι η σύσταση και η οργάνωση αρχείου μικροταινιών από χειρόγραφους κώδικες και ιστορικά αρχεία του ελληνικού χώρου. Επίσης η παροχή συμβουλών και πληροφοριών σχετικά με τη μελέτη των ελληνικών χειρογράφων, καθώς και η επιστημονική συνεργασία με άλλους επιστημονικούς φορείς του εσωτερικού και εξωτερικού για την προαγωγή της ελληνικής Παλαιογραφίας.
Από τη σύστασή του έως σήμερα έχει εκτελέσει πάνω από 200 επιστημονικές αποστολές, κατά τις οποίες έχουν φωτογραφηθεί 7.500 περίπου χειρόγραφα και 20 μεγάλα ιστορικά αρχεία.
Από τον ελληνικό χώρο έχουν φωτογραφηθεί χειρόγραφα από μοναστηριακές και δημόσιες βιβλιοθήκες της Θράκης (Ξάνθη), Μακεδονίας (Βέροια, Νάουσα, Σιάτιστα, Εράτυρα, Μονή Αγ. Αναστασίας Φαρμακολυτρίας, ΄Αγιον ΄Ορος), Θεσσαλίας (Λάρισα, Τύρναβος, Μ. Ολυμπιωτίσσης Ελασσόνος, Ζαγορά, Μηλιές, Τρίκαλα, Καρδίτσα, Βόλος, Αλμυρός, Σκιάθος, Σκόπελος), Ηπείρου (Ιωάννινα, Παραμυθιά), Στερεάς Ελλάδος (Μονή Ξενιάς, ΄Αμφισσα, Μονή Προυσού, Μονή Τατάρνας), Αττικής (Βουλή των Ελλήνων, ΄Υδρα, ιδιωτικές συλλογές), Ιονίων Νήσων (Κέρκυρα, Ιθάκη, Κεφαλονιά, Ζάκυνθος), Πελοποννήσου (Μονές επαρχίας Πατρών, Αιγίου και Ηλείας, Κόρινθος, Δημητσάνα, Καλαμάτα), Κυκλάδων Νήσων (Σύρος, Τήνος, Μύκονος, Σαντορίνη, Νάξος, Αμοργός, Σέριφος, Σίφνος), Νήσων Ανατολικού Αιγαίου (Χίος, Λέσβος, Ικαρία, Σάμος) και Δωδεκανήσων (Ρόδος, Σύμη, Κάλυμνος, Κως, Λέρος).
Επίσης έχουν φωτογραφηθεί όλα τα χειρόγραφα των μοναστηριακών και άλλων εκκλησιαστικών βιβλιοθηκών της Κύπρου (Λευκωσία, Λάρνακα, Πάφος, Μονή Μαχαιρά, Μονή Χρυσορρογιάτισσας, Μονή Κύκκου, Μονή Αγίου Νεοφύτου). Στην Αλεξάνδρεια φωτογραφήθηκε όλη η συλλογή χειρογράφων του Πατριαρχείου και ένα μέρος του αρχείου του. Στα Ιεροσόλυμα επίσης φωτογραφήθηκε ένα μεγάλο μέρος του αρχείου του και επιλεκτικά κώδικες από την Πατριαρχική Βιβλιοθήκη. Από τη Μονή Σινά επίσης έχουν φωτογραφηθεί επιλεκτικά αρκετά χειρόγραφα, όπως και από την Βενετία (Μαρκιανή Βιβλιοθήκη, Ελληνικό Ινστιτούτο Βενετίας) τη Σόφια, το Βουκουρέστι, το Κίεβο και τη Βουδαπέστη.
Παράλληλα με τις αποστολές φωτογράφησης εκτελεί και επιστημονικό έργο, όπως η σύνταξη Ευρετηρίου Ελλήνων Κωδικογράφων 17ου-18ου αιώνα, διατηρεί εξειδικευμένη παλαιογραφική βιβλιοθήκη, οργανώνει παλαιογραφικά σεμινάρια και συμμετέχει σε επιστημονικά προγράμματα.
Διαθέτει συλλογή 100 χειρογράφων, πλούσια συλλογή παλαιών εντύπων ελληνικών και ξενόγλωσσων, καθώς και άρτια εξοπλισμένο φωτογραφικό εργαστήριο.
Για την παρουσίαση του έργου του στο επιστημονικό κοινό εκδίδει ειδικό Δελτίο, όπου αναγράφονται οι συλλογές των μικροφωτογραφισμένων χειρογράφων και αρχείων, εξειδικευμένες περιγραφές χειρογράφων και αρχείων, παλαιογραφικές μελέτες και εκδόσεις κειμένων. Οι ερευνητές έχουν την δυνατότητα χρησιμοποίησης της μικροφιλμοθήκης στο αναγνωστήριό του και της απόκτησης αντιγράφων.
Υπεύθυνος ΙΠΑ Αγαμέμνων Τσελίκας